Газета №19-20

 ЧIехи Гъалибвилин сувар мубаракрай, Гьуьрметлу юлдашар!
ТЕБРИК
За Ватандин ЧIехи дяведин ветеранриз ва далупатан зегьметчийриз, вири районэгьлийриз виридалайни багьа сувар-Гъалибвилин Югъ, ялавлудаказ ва рикIин сидкьидай мубаракзава.
Ватандин ЧIехи дяве, чIехи несилрин, тешпигь авачир хьтин игитвал, вахт алатуникди рикIелай фидач. Ам чи уьлкведин халкьарин такур хьтин дурумлувилин, ватанпересвилин виниз тир руьгьдин, викIегьвилин ва гегьеншдаказ игитвал къалурунин, стхавилин, садвилин ва тупламишвилин лишан яз чи Ватандин игитвилин тарихда эбеди яз амукьда.
Районэгьлийри чIехи несилрин игитвилин адетар пакдаказ хуьзва, чи чIехи Ватандин вири халкьарин векилрихъ галаз райондин баркаллу рухвайрини рушари Гъалибвал мукьва авурдал гьахълудаказ дамахзава, виш агъзур касдилай виниз чи ватанэгьлийриз дяведин йисара женгерани зегьметда къалурай кьегьалвилерай орденарни медалар ганва, 58 кас дагъустанвияр Советрин Союздин Игитвилин ва Россиядин Игитвилин баркаллу тIварцIиз лайихлу хьанва. Абурукай кьвед чи районэгьлияр- Араз Алиевни Эсед Салигьов я. И кардал чна, вири районэгьлийри гекъиг тежедай кьван дамахзава. Ирид кас Баркаллувилин вири пуд дережадинни орденрин сагьибар хьана.
И йикъара чна вири россиянвийрихъ галаз санал женгера телеф хьайибурухъ хажалат чIугвазва ва абурун руьгьдин экуь къаматриз кьил агъузна икрамзава, чпин викIегьвал ва дурумлувал себеб яз, Ватандин азадвал ва аслу туширвал хуьз хьайи Ватандин ЧIехи дяведин ветеранриз дериндай гьуьрметзавайди къалурзава.
Къуй Ватандин ЧIехи дяведин йисара вири халкьди къалурай кьегьалвал гьич садрани рикIелай тефирай! Ватандин азадвал ва аслу туширвал патал чанар гайибурун къаматар эбеди яз рикIера амукьрай ва абуруз баркалла!
Заз вири районэгьлийрихъ мягькем сагъламвал, ислягьвал, хушбахтлувал, райондинни Дагъустандин, Россиядин абадвал патал ийизвай крара агалкьунар хьана кIанзава. Къуй чун гьамиша ислягьвилин терефдарар хьурай!
З.Азизов, "Кьурагь район" муниципальный тешкилатдин кьил.

--------------------------------------------------------------------------------------------

Гьуьсейн Рамазан
70 йис
70 йис я тамам,
Къанлу душман авуна рам.
Вичин чилел илигна лаш,
Совет аскер тир дирибаш.
Фурслу Гитлер дарбадагъна,
Чи агалкьун зурба дагъна.
Чи Ватандин тIвар хкажна,
Чи пайдахдин зар хкажна.

70 йис я тамам,
Фашизмдин хана терс кьам.
Миллионри чанар гана,
Чи гьунаррин санар гана.
Япония гьакIни-кIаник,
Яру пайдах акъвазна тик!
Чахъ игитар хьана пара,
Халкьдивай чеб тежер чара.

70 йис я тамам,
Храна чи шадвилин гам!
Кьилевайбур итимар тир,
Дуьнья рамай гьакимар тир.
Амма кьиле хьайи инсан
Къвезва япуз гатадай ван…
Баркаллаяр тахьайдай кьаз,
Ватандашвал жезва яргъаз.

70 йис я тамам,
Кьена винел аватай гъам!
Урус халкьдал гъизва леке,
Тарих авай игит еке.
Мягькем хъийин чи жергеяр:
Чахъ авазва дуст уьлквеяр.
Кьилевайди халис кьил тир,
Вири аквар еке вил тир!

70 йис я тамам,
Чи адлувал ийиз давам.
Гъалибвилик халкьдин куьмек,
Чилин куьмек квазва: туш тек.
Урус кьуьдни халкьдин дуствал,
Гьар миллетдихъ авай садвал…
Яшамишрай гъалибвал чи,
Гьахъ виневай сагьибвал чи!
-------------------------------------------------------------------------------------

Дяведин а мусибатдин йисара
Дяведин а мусибатдин йисара… Ингье чна мад чи хайи Ватандин тарихдиз вил вегьезва. Ингье чун мад алатай асирдин яхцIур лагьай йисарин эвел кьилерал хквезва ва чи фикирдиз эхиримжи сагъ са асирда инсаниятдин уьмуьрда кьиле фейи къанлу вакъиайрикай сад хьайи Ватандин ЧIехи дяве хквезва. И дяведа миллионралди чи Ватандин жегьилрин чанар пуч хьана, хуьрер, тамам шегьерар барбатI хьана.
Ватандин ЧIехи дяве башламиш хьайи сифте йикъалай чи райондин гьар са хуьряй вишералди жегьилар фронтдиз рекье туна. Кьуд йисуз давам хьайи дяведа 3 агъзурдалай виниз чи районэгьлийри душмандихъ галаз женг чIугуна. 1800 касдин чанар Ватан патал пуч хьана. Анжах са Кьурагьрин хуьряй Ватандин ЧIехи дяведин йисара 500 касди Ватан патал Кавказдилай Берлиндиз кьван женгера иштиракна. 370 кас элкъвена хтанач. Хейлинбур кIвач-гъил галачиз, гзафбур гьукуматдин чIехи наградаяр аваз хтана. Абуру жуьреба-жуьре фронтра, жуьреба-жуьре кьушунрин частара душмандихъ галаз женг чIугуна.
Виликан партизан, ВКП(б)-дин член Кьурагьрин хуьряй тир Алиев Рамазана 1941-йисан 5-июлдиз вичин арзада кхьенай: "Райвоенкоматдивай гьакъикъатда за жув баркаллу Яру Армиядин жергейриз кьабулун ва фронтдиз рекье тун тIалабзава. Арза кхьиналди, за душман инсаф тийиз къирмишунин карда жуван чанни эцигда лагьана, большевиквилин гаф гузва".
КПСС-дин райкомдин сад лагьай секретардин куьмекчи Демиров Хидира Райвоенкоматдивай вич энгелвал тавуна фронтдиз рекье тун тIалабна. Ихьтин арзайрин кьадар тIимил тушир. Гьатта чаз чи районэгьли Брестдин къеле хуьн патал иштиракчи хьайидан гьакъиндай шагьидвал ийизвай документар авайди раиж хьанва. Москва, Сталинград, Ленинград ва ихьтин чпихъ чIехи метлеб авай маса шегьерар душмандикай хуьнин карда иштиракчияр хьайи чи районэгьлийрин кьадар тIимил туш. Генани шад жедай кар ам тир хьи, Берлин къачуна Рейхстагдин цлал чпин тIварар кхьей чи районэгьли аскеррални чна гьахълудаказ дамахзава.
Вишералди ва агъзурралди жергедин аскерарни офицерар Ватандин чIехи наградайриз лайихлу хьана. Чна гьакI чи районэгьлияр тир ва чеб Советрин Союздин Игитвилин тIварцIиз лайихлу хьайи Эсед Салигьовални Араз Алиевал дамахзава, кьве кас "Слава" ордендин тамам кавалерар хьана.
Чи райондин Агъа Макьарин хуьряй тир Мустафа Агъаевич Набиев 1941-йисуз гуьгьуьллувилелди фронтдиз фена. Буйнакскдин военно-пехотный училище куьтягьай 1942-йисан гатуз ам фронтдиз фена. Капитан Набиев машгьур Курский дугада кьиле фейи къати женгерин иштиракчи я. Ада Чернигов, Киев, Житомир, Львов шегьерар, гьакI Европадин гьукуматрин шегьерар тир Краково, Врацлова, Прага азад авунин карда иштиракна.
Немсерин чапхунчийрихъ галаз хьайи къати женгера къалурай кьегьалвилерай М.А. Набиев женгинин наградайриз: "Яру Пайдах", "Яру Гъед", "Александр Невскийдин", "Кутузован", "Ватандин ЧIехи дяведин 1 ва 2 лагьай дережайрин" орденриз-вири 11 ордендиз ва 23 медалдиз- лайихлу хьана. Ам гьакI Советрин Союздин Игитвилин тIвар гун патални къалурна, амма… ам кьегьалдив агакьнач.
Ватан патал чпин чанар гайи кьегьалрин тIварарни Ватандин ЧIехи дяведа телеф хьайи аскерар рикIел хуьнин лишан яз акъуднавай махсус ктабда гьатнава. Ктабда гьакI аскердин биографиядиз талукь са бязи къейдерни ганва.
Гъалибвал гваз хтай хейлин аскерар гьамишалугъ яз набудар хьана. Гъил-кIвач галачиз, келледин хъалпахар алатна, вилер амачиз ва гьакI бедендин маса чкайриз хасаратвал хьана хтай районэгьлийрин кьадар гьисаба кьун четин я. Амма чпин сагъламвилизни килиг тавуна, абуру хайи майишатар гуьнгуьна хтун патал чпин эхиримжи нефесдалди намуслудаказ зегьмет чIугуна.
Инал, белки, сад-кьве гафуналди районэгьлийрин уьмуьрда Ватандин ЧIехи дяведин тарихдикай лагьана акьалтIариз хьун мумкин тир. Амма чна далу патан фронтдизни вил вегьин лазим къвезва. Виридалайни важиблуди ам тир хьи, 1941-йисан эхирра душман Кавказдин дагъларай Баку галай терефдихъ физвай. Душман Моздокдив агакьнавайвилин гьакъиндай къайи хабар чи районэгьлийривни цIайлапандин зарбунивди агакьна. Саки къанни цIуд агъзурдав агакьна хуьруьн майишатда аскерриз фуни партал гьасилзавай колхозчияр, рабочияр ва къуллугъчияр Хасавюртдин къвалав танкариз акси сенгерар ва Огни поселокдин патав женгинин самолетар кьабулдай аэродром туькIуьриз зегьметдин фронтдиз фена.
И хъуьтIуьн мишекъат вахтунда фронтдин цIарцIелай инихъ анжах 180 километридин мензилда, вичи санлай Ватандин кьисмет гьялзавай вахтунда кIвалахзавай дишегьлийрин, яшлубурун, начагъбурун намуслу зегьметдиз кьетIен къимет гуз жеда. Анжах кьве варзни зуран къене и кьетIен метлеб авай кар кьилиз акъудна куьтягьна. Гена душмандиз а сенгеррив агакьдай мумкинвал чи аскерри ганач. Терек вацIалай абур кьулухъди элкъуьр хъувуна. Зегьметда къазанмишай агалкьунрай чи районэгьлийриз Дагъустан АССР-дин Верховный Советдин гъиляй-гъилиз къведай Яру Пайдах гана.
Ватандин ЧIехи дяведин вахтунда оборонадин фондуниз пулдин такьатар кIватIунин важиблу эвер гуниз чи районэгьлийрини кардалди жаваб гана. Са куьруь вахтунда райондин зегьметчийри 58 агъзур манат пул, гьа гьисабдай яз 4300 манат гъил-гъиле аваз, гьакI малар, лапагар, къизилдин, гимишдин безекар, недай продуктар гана. "Дагъустандин колхозчи" танкарин колонна патал 1942-йисуз чи районэгьлийри 53 агъзур манат пул рекье туна. И жигьетдай Кьурагьрин, Штулрин, Ашарин, Хпуькьрин хуьрерин са бязи агьалияр иллаки тафаватлу хьана.
Дяведин четин йисара райондин комсомол организациядин чешнелу зегьметни кьетIендиз къейд авуна. И кардин гьакъиндай ВЛКСМ-дин райкомдин сад лагьай секретарь Улубеков Нажмудинан тIварцIел Верховный Главнокомандующий И.В.Сталинан патай хтай Чухсагъулдин чарчи шагьидвал ийизва.
Ватандин ЧIехи дяведин вахтунда са жерге юлдашри райондин партийный организациядиз регьбервал гана.
Ханагьмедов Гьажи-1939-йисалай 1941-йисалди-ВКП(б)-дин райкомдин сад лагьай секретарь. Гьа и йисан июлдиз хушуналди фронтдиз фена, сифте йикъалай женгера хьана. 1945-йисан январдиз телеф хьана.
Аллагьвердиев Жалал-1941-йисан августдилай 1943-йисан декабрдалди -ВКП(б)-дин райкомдин сад лагьай секретарь. Им чи республика патал лап четин девир тир. 1942-йисан июндилай 1943-йисан апрелдалди Кавказ патал четин женгер кьиле фена. Ихьтин вахтунда неинки са райондин кьиле авай руководителрин, гьакI маса жавабдар къуллугърал алай работникрин хивени кьадарсуз четин везифаяр гьатнавай. Жалал Аллагьвердиев "Кавказ хуьнай", "Ватандин ЧIехи дяведа гьакъисагъвилин зегьметдай" медалриз, гьакI Дагъустан АССР-дин Верховный тир Советдин Гьуьрметдин грамотадиз лайихлу хьана.
Ибадулла Керимов-1943-йисан декабрдилай 1947-йисан майдалди-ВКП(б)-дин райкомдин сад лагьай секретарь. СССР-дин Верховный Советдин Президиумдин Указдалди 1944-йисан 8- июндиз "Знак Почета" ордендиз лайихлу хьана.
Дяведилай гуьгъуьнин йисара, 1945-йисалай 1954-йисалди, Кьурагьрин хуьряй тир Гьажиханов Гьажихана Киев шегьердин комендант яз къуллугъна.
Къе агъзурралди районэгьлияр тир жегьилри Ватандин вилик чпин пак буржи намуслувилелди кьилиз акъудзава. Абуру жуьреба-жуьре Кьушунрин частара женгинин яракь ишлемишдай къайдаяр лап кIевелай чирзава. Чпин асул кеспи Ватандиз къуллугъ авуниз бахшнавай райондин офицеррин кьадарни тIимил туш. Жегьил аскерар тербияламишунин ва вердишарунин карда абур кIвенкIвечи жергейра ава. Кьушунрин частара медицинадин рекьяй къуллугъ ийизвай чи районэгьлийрални чавай гьахълудаказ дамах ийиз жеда.
Кьурагь дагъларин девлет зегьметчи инсан я. Бубайрин ва чIехи бубайрин баркаллу крарал руьгьламиш хьанвай абуру инлай кьулухъни райондин тIвар хкажун патал чешне къалурдайдал гьич са шакни алач.
Ватан патал чпин чанар гайи районэгьлияр чна гьич са вахтундани рикIелай ракъурзавач. Пудкъад йисалай виниз девирда ЧIехи Гъалибвилин суварин юкъуз гьар са хуьре дяведа телеф хьайи хуьруьнвийриз эцигнавай памятникдин вилик суварин иштиракчияр кIватI жезва. Анал акьалтзавай несилдин вилик хуьруьн агъсакъалар, интернациональный буржи тамамарунин карда иштирак авур хуьруьнвияр, зегьметдин ветеранар, школьникар ялавлу гафар рахазва.
Абуру акьалтзавай несилдиз чи дидейринни бубайрин баркаллу крариз вафалу хьуниз эвер гузва.

------------------------------------------------------------------------------------------

"Са садан тIварар кьан" ктабдай гьазурайди А. Рамазанова я.
Чи игитар
Чна абурал дамахзава
Ватандин ЧIехи дяведа гъалибвал къачурдалай инихъ 70 йис тамам жезва. Кьурагь райондай мобилизоватнавай аскерри вири фронтра иштиракна. Абуру чпин вилик акъвазнавай буржи тамамарна, викIегьвилелди душмандин хуруз экъечIна, жуван чил ва Ватан хвена. Абурукай гзафбур женгерин чуьллера телеф хьана, чIехи паяр хайи ватандиз набутар яз хтана. Вишералди ва агъзурралди Кьурагь райондай Ватандин ЧIехи дяведа къалурай дирибашвилерай ва викIегьвилерай медалриз ва орденриз лайихлу хьана.
Советрин Союздин Игитар тир Эсед Бабастанович Салигьовни Араз Къазимегьамедович Алиев райондин дамах я. Лап къати женгера пехъи душмандихъ галаз женг чIугуна, викIегьвал къалурунай абур чIехи тIварцIиз-Советрин Союздин Игитвилиз лайихлу хьана.
Эсед Бабастанович Салигьов 1919-йисан 8-апрелдиз чи райондин КIирийрин хуьре рабочийдин хизанда дидедиз хьана.
Ам хьайидалай кьулухъ буба рагьметдиз фена. Аял тербияламишунин вири къайгъуяр диде Ханбажидин хивез аватна. Хуьре муьжуьд йисан школа акьалтIарна Эсед Буйнакскийдин кооперативный техникумдиз гьахьна. Техникум акьалтIарай жегьил Кьурагьрин райпода счетоводвиле кIвалахал акъвазна. 1940-йисуз дидеди Эсед Яру Армияда къуллугъиз рекье туна. Эседаз командир жедай мурад авайди фикирда кьуна, ам Томскдин стрелково - пулеметный училищедиз рекье туна. Ина дагъустанвиди вири "5"-дар аваз кIелна.
1941-йисуз Эседа училище акьалтIарна, гьа и йисан июлдин вацралай армияда жегьил лейтенант яз къуллугъиз башламишна. Ам Советрин Армиядин оборонадин ва гьужум авунин операцийрин активный иштиракчи тир. 1943-йисан эхирриз адан хурал женгеррин наградайри: Яру Пайдахдин, Александр Невскийдин, Отечественный дяведин 1-дережадин орденри, Дирибашвиляй медалди нур гузвай.
1944-йис Эсед Салигьован батальонди Псковский областдин сергьятдал къаршиламишна. Гьа инал чи ватанэгьлиди, вичин чан гуналди, вичин женгинин тапшуругъ викIегьвилелди ва дирибашвилелди кьилиз акъудна. 1944-йисан 15-январдиз Салигьов 30 касдикай ибарат тир отряддин кьиле аваз-чинеба душмандин далупатаз гьахьна.
Абуру Заболотье хуьре авай душмандин пехотный полкунин штаб тергна, Драково-Сокольники тIвар алай важиблу тир ракьун рехъ атIана. 200-лай виниз гитлеран чапхунчияр кьена, хуьр аккупантрикай азад авуна. Немсери алава тир къуватар желб хъувуна, Салигьован отряд гьалкъада гьатна, женг чIугваз жедай 10 аскер амукьна, абуру эхирдалди женг чIугвадайдан гьакъиндай гаф гана.
Эседал кьве сеферда залан хер хьана. 1944-йисан 17- январдиз майор Салигьов кьена. Немсерин чапхунчияр тергдайла къалурай викIегьвилерай, дирибашвилерай 1944-йисан 4-июндиз СССР-дин Верховный Советдин Президиумдин Указдалди Э.Салигьоваз Советрин Союздин Игитвилин тIвар гана.
Советрин Союздин Игит муькуь чи районэгьли Араз Алиев чи райондин Цилингрин хуьре 1925-йисан 23-июлдиз дидедиз хьана. Жегьил вахтар Астраханда акъатна. Аниз ам диде-бубани галаз куьч хьанвай. 1942-йисуз Араз вичин хушуналди яш тахьанваз армиядиз фена. Сталинград патал кьиле фейи женгера активныйдаказ иштиракна, ахпа Карельский фронтда женг чIугуна.
1944-йисан гатуз Араза къуллугъзавай 98-гвардейский стрелковый дивизиядин 296 гвардейский стрелковый полк, Ленинградский областдин Лодейное Поле шегьердин Свирь вацIун къвалав гвай тама акъвазна. ВацIун муькуь пата душмандин кьушунар авай. Полкуниз женгинин тапшуругъ гана: кьушун вацIалай элячIун, душмандивай плацдарм вахчун, алава къуват къведалди хуьн. 1944-йисан 21-июндиз чи кьушунрин 10 луьткведикай сифте яз Аразан луьткве душман авай вацIун къерехдиз фена. Адалай гуьгъуьниз старшина Морозовни акъатна. Душмандин пулеметчикри абуруз гуьлейрин цIай гана, амма Алиевани Морозова, хирерай иви физ, кьве сятни зура душмандихъ галаз женг чIугуна, вири контратакаяр рум гана, чпин чил хвена.
Свирь вахчудайла къалурай дирибашвиляй ва викIегьвиляй 1944-йисан 21-июлдиз СССР-дин Верховный Советдин Президиумдин Указдалди Араз Алиеваз Советрин Союздин Игитвилин тIвар гана.

--------------------------------------------------------------------------------------------

Ф.Абдурагьманова, 2013-йис.
Абуру Гъалибвилин югъ мукьва авуна
Чахъ амай сад
Алукьзавай 9-Майдиз Ватандин ЧIехи дяве куьтягь хьайидалай инихъ 68 йис жезва. Чи райондин къене и вакъиа къайдадик квайвал кьиле тухудайди чун инанмиш я. 9-Майдин суварин шад мярекатар гатIумдалди виликамаз чун районда амай тек са ветеран Халидов Халид Агьмедовичан кIвализ адал кьил чIугваз фена. И ветерандикай чи газетдин чинриз чна макъалаяр идалай виликни акъудайди я. Чна адаз мад сеферда алукьзавай сувар мубарак авурдалай гуьгъуьниз, чахъ галаз вичин уьмуьрдикай са гъвечIи суьгьбет авун тIалабна.
Халид бубадин кIвализ фейи вахтунда ана вичин диде-бубадал кьил чIугваз атанвай адан руш Салатум ва адан уьмуьрдин юлдаш авай. Чи ветеран ва адан уьмуьрдин юлдаш Абукевсер баде сагъ ва саламатдиз кIвачел алаз акур чун пара шад хьана. Чунни абуру хушвилелди кьабулна. Мугьман хьунин себебдикай лагьайдалай гуьгъуьниз, чина берекат авай Халид бубади вичин суьгьбет икI башламишна.
-Зун чан балаяр,-лагьана ада,- 1925-йисан 6-мартдиз Кьурагь райондин Штулрин хуьре дидедиз хьана. 1942-йисуз за Штулрин хуьре почтальон яз кIвалахзавай, а вахтунда зун 17 йисан яшда авай жегьил гада тир. Почтаяр йикъа кьве сеферда кIвачи-кIвачи Кьурагьиз физ хкана кIанзавай. Са сеферда ихьтин вахтунда зал дезиртирвал авуна катнавайбур гьалтна. Абуруз зи чандиз къаст ийиз кIан хьана, амма а вядеда зун Аллагьди хвена. Мад за почтальонвал хъувунач. Дяведиз зун жуван хушуналди фейиди я. 1943-йисан 1-майдиз зун фронтдиз тухвана, са йисуз Батумида пулеметчик яз амукьна. Гуьгъуьнлай 3-Беларуссиядин фронтдин Суворован ва Кутузован орденар авай 66-стрелковый полкунин аскер яз женгера иштиракна. 1944-йисан эхиррай хъиткьинна галукьай гуьлледин хъитрепIди зал залан хер авуна, яргъалди госпиталда къаткана. Анай Волковской тIвар алай шегьердин запасной частуниз ракъурна. Гуьгъуьнлай Слоним тIвар алай шегьерда полковой школада кIелна, гьанай Минск шегьердиз рекье туна. Ина за взводдин командующий Жанбекован куьмекчи яз курсантар вердишариз хьана. Вири санлай чна вад касди 500 курсант вердишарна.-Дяве куьтягь хьайидалай гуьгъуьниз зун къуллугъиз акъвазна.
Минскда за тарсар гузвай школада зи дежурстводин югъ тир. Иниз атай подполковник Акселя эверна заз икI лагьана, жуван дежурство нивай кьабулнатIа ви хиве авай вири шейэрни, дежурствони гьадав вахце. Взвод вахкайдалай гуьгъуьниз вун са заз ва старшинадиз муьтIуьгъ жеда, мад садазни... 1-апрелдиз чун Красная роща лугьудай чкадиз кIватIна, гьанай Дагъустандиз рекье гьат хъувуна. 1950-йисан 1-майдиз зун хуьруьз хтана. Ина зун зи уьмуьрдин юлдаш Абукевсерал эвленмиш хьана. 1950-йисан 17-майдиз зун Бакудиз фена, ана буругъар капитальныйдаказ ремонт ийиз кIвалахиз 30 йис хьана. 1992-йисуз зун пенсиядиз фейила, хайи хуьруьз хтана ва Штулрин колхоздин багълара кIвалахна,-лугьузва сивик хъвер кваз Халид бубади. Дяведин цIаярай , уьмуьрдин четин жигъиррай акъатай Халид бубади вири 5 аял чIехи авуна. Къенин юкъуз абурухъ 15 хтулни 20 птул ава.
-Квез гьукуматдин патай куьмекар гузвани, лагьана хабар кьуна чна адавай. Патав гвай руш Салатума,- дугъриданни гузва, чан рушар,- лагьана. ИкI, адан патав алатай йисуз "Кьурагь район" муниципальный тешкилатдин администрациядин кьил С.Гьамидов, образованидин управленидин начальник Р.Катибовни кьил чIугваз атанвай ва адаз пишкеш яз телевизорни гъанвай. ГьакIни, алатай 2012-йисуз Махачкъала шегьердай кIвалерни ганва, ана адан хтул яшамиш жезва. Гьайиф хьи, Халид бубадихъ дяведа иштираквал авунай гайи медалар ва орденар амач. Амма абур авайди, жегьил вахтунда фронтда янавай шикилри шагьидвалзава.
Лугьун лазим я, гьамиша зегьмет чIугваз вердиш Халид бубади, вичин кьуьзуьвилизни килиг тавуна, явашдиз вичин багъ-бустанда кIвалах ийизва. Къецелай кас фейила абур лап шад жезва, абур текдиз авачиз акурла, чазни и кар пара хуш хьана. Эхь, жегьил вахтунда заз чиз уьмуьр ракIарай атана , дакIардай хъфизвай хьиз жезвайди я. Дуьньядал алай кьван азиятар, азабар акур, дяведа иштирак авур чи диде-бубайрал чна гьамиша дамах авун ва абуруз гьуьрмет авун лазим я. Багьа къашариз ухшар авай абурун вилер чаз виридалайни багьа я. Чазни къенин юкъуз вичин диде-бубадихъ рикIин сидкьидай гелкъвезвай Салатумаз ва вири абурун еке тир хизандиз чухсагъул лугьуз кIанзава.
-----------------------------------------------------------------------------------------

А.Рамазанова,2010-йис.
Ветеран-устIар Гьажи
Халкьдин акьул-камалдинни тербиядин чан алай чешмеяр я чи агъсакъалар. Ихьтинбурукай сад чи ихтилат физвай дяведин ва зегьметдин ветеран Бутаев Жамал Расулович я. Бутаев Жамал 1921-йисан 20-октябрдиз Ашарин хуьре лежбердин хизанда дидедиз хьана. Дах Бутай, бедендин са пад фалужди янаваз, месел алайди тир. Вад лагьай класс куьтягьай Жамал колхоздин нехирдив финиз мажбур хьана. Им 1936-йис тир,Аша сифте яз колхоз тешкил хьайи йис. Са шумуд йисуз нехирбан яз кIвалахайла, ада вичиз хуьре авай чIехи итимривай устIарвал чирна, гуьгъуьнлай устIарвални ийиз хьана.18 йис тамам хьайила Жамалаз армиядин жергейриз эвер гана. Кишинев шегьерда 69-кавалерийский полкуна къуллугъ ийиз хьана. Къуллугъдин вахт куьтягь жезвайла, бирдан чи Ватандал немсерин чапхунчийри гьужумна. Гьа вахтунда абурун полкуникай 160-полк хъхьана ва гуьгъуьнлайни ам, 1942-йисан апрелдин вацра,1-гвардейский 5-полкуниз къуллугъ ийиз ракъурна. Душмандихъ галаз Жамала Харьков, Бессарабия, Смоленск азад ийидайла ва Курский дугада хьайи женгера иштиракна. И женгера къалурай кьегьалвилерай адаз "Ватандин ЧIехи дяведа викIегьвиляй ва жуьрэтлувиляй" орден, "Жуьрэтлувиляй" медаль гана. Гуьгъуьнлай ам гьакI хейлин юбилейный медалризни лайихлу хьана.Дяве куьтягь хьайила, ам вичин хайи хуьруьз хтана. 1946-йисуз Жамала хуьруьнви Ашатахъ галаз кьисметар сад авуна. Жамалан чIехи стха Расул дяведа телеф хьанвай. Адахъ Брем тIвар алай са гадани авай. Бремни ада вичин хва хьиз тербияламишна.
Дяведилай гуьгъуьнин йисара Жамал бубади кIвалах тавур са чкани авач жеди, ада вичин зегьметдин лайихлу пай хайи хуьр ва къунши хуьрер аваданламишуникни кутуна. Ашарин хуьре клуб, гьамам, Кьерегь участокда колхоздиз фермаяр, малдарар патал кIвалер, Куралда, Селигда фермаяр, хуьре колхоздин конторар, Селигда регъвер эцигна. Ашаз хквезвай Сурух кIамал муьгъ, 1930- йисуз районда сифте яз хуьре мискIин туькIуьр хъувуна, Гелхенрин мискIин дуьзар хъийиз куьмек гана. Шейх Агьмад бубадин пIирел ракь чIугуна, Шимихуьруьн мискIиндиз ракIарар, дакIарар гьазурна, Кукваза пIир эцигна. Гьелбетда, мискIинрал, пIирерал авунвай кIвалахар, пул къачун тавуна, суваб патал авунвайди я. ( Аллагьди сувабар кхьирай вичиз).
Бутаев Жамал Ашарин отделение " Курахский" совхоздикай чара хьана, хуьре "Ашарский" колхоз тешкил хъхьай чIавалай инихъ колхоздин правленидин член я.
Ада устIарвал хьиз фекьивални ийизва. Хуьруьн мискIиндай гьар жуьмя юкъуз адан азан язавай сесинин ван къведа. Адахъ кьуд хвани са руш ава. ЧIехи стхадин хва Брема Къизляр районда авай "Ашарский" колхозда комбайнер яз кIвалахзава. Пуд хва Армавирда яшамиш жезва. Хидирнеби духтур, травпунктунин зеведиш, Расул регъверин директор, Бутай машинар ремонт хъийидай механик я, гъвечIи хва Мегьамедни-муаллим. Ада гьакI вичин дахди хьиз устIарвални ийизва. Руш ФатIима, Кьурагьа вичин хизан кутуна, яшамиш жезва. Ветерандин тIвар хьиз, Жамал бубади Гьяждал фена гьаживилин тIварни къачунва. ЦIи октябрдин вацра Жамал бубадин 88 йис тамам жезва.
Адахъ 22 хтулни 10-далай виниз птул ава. Чаз адахъ кIубан чан, шад уьмуьр ва вичин хтулрихъ, птулрихъ галаз ислягь ва дявеяр авачир уьмуьр хьун я.
Къуй куь япарихъ мад дяведин ван галукь тавурай, Жамал буба. Амин!
-------------------------------------------------------------------------

А.Мамедова.
Гъалибвал мукьва авуна
Къвез алатиз, йисарин мензил еке жезва. ИкI, немсерин чапхунчийрал гъалибвал къазанмишна девирар са кьадар ятIани, амма алай несилди чи бубайрин зегьмет рикIелай ракъурна кIандач. 9-Майдин сувар им гьар садан рикIик гъалаба кутадай шад сувар я.
Гьайиф хьи, Ватандин ЧIехи дяведин цIаярай экъечIай игитрин-ветеранрин жергеяр къвердавай кьери жезва. Абурун зегьмет неинки чан аламаз, гьамиша инсанрин рикIера амукьна кIанда.
Къенин чи макъалани рагьметлу кьурагьви Мамедов Пашадикай я. Чна адан гада Мамедов Кезимавай ва уьмуьрдин юлдаш Имарадивай Паша бубадин уьмуьрдикай суьгьбет авун тIалабна.
Абуру зун хушвилелди кьабулна ва чпин бубадин уьмуьрдикай гагь вилерал нагъв, гагьни пIузарик милли хъвер кваз суьгьбет башламишна.
Кьурагьа 8-класс акьалтIарна, Паша буба Баку шегьерда авай Нариманован тIварунихъ галай педучилищедик кIелиз экечIна. Ада хтана райондин хуьрера муаллимвиле кIвалахна. Пуд аялни аваз 27 йисан яшда авай Паша буба 1939-йисуз армиядин жергейриз тухвана. Анай ам Финляндиядиз акъатна. Ана ада военный училищеда кIелна. 1941-йисуз Ватандин ЧIехи дяве башламишайла ам фронтдиз рекье туна. Фронтдиз фидалди аскерривай танкунай лишанар кьаз турла лишандин юкь ягъай Паша бубадиз ял ядай санаториядиз 15 йикъан путевка гана.
Путевка къачузвай Паша бубадикомандирдивай вичин аялрал кьил чIугвадай мумкинвал гун тIалабна. ИкI, командир картадиз тамашна Дагъустан яргъа я лугьуз хев кутазвачир, ахпа ада 4-5 югъ артуханди гана.
Ам, хтана багърийрал кьил чIугуна, фронтдиз рекье гьатна. Дяведиз фидайла адахъ хайи хуьряй тир Бабаев Фейзуллагь, Мурадов Нисредин, Шарипов Рамазан ва масабур галай.
Дяведин сифте йикъалай башламишна, ада фашистрин кьушунрихъ галаз хьайи къизгъин женгера иштиракна.
Ам лап гьа фашистрин магъара тир Берлиндиз кьван фенай. Ленинграддай Берлиндиз агакьдалди гвардиядин сержант Паша буба авай частуни Европадин 38 шегьер душмандикай азадна.
И кар П.Мамедоваз Верховный Главнокомандующийдин патай ганвай Чухсагъулдин чарчи тестикьарзава.
Хайи хуьруьз ам "Яру пайдах", "Яру гъед", "Жуьрэтлувиляй", "Берлин ва Варшава шегьерар азад авунай", "Германиядин винел гъалибвал къачунай" медалар, орденар алаз хтана.
Адал гзаф хирерни хьанвай. Хирер сагъ хъхьайдалай кьулухъ ада танковый училищеда кIелна.
Са къизгъин женгина ам авай танкуни цIай кьуна адан кьилиз тади ганай. И вахтунда ам 2-3 вацра госпиталда хьана ва гьана авай военный духтурди: "Вилерин экв вахтуналди хкведа, эгер уьмуьр яргъалди фейитIа вилерин экв мад квахь хъийида",- лагьанай.
Ада лагьайвал эхиримжи 27 йисуз адан вилерин экв квахьна.
Хирер сагъ хъувуна ада мотострелковый развед-батальондин курсар кIелна, минаяр хкуддай сапервал авуна.
ИкI, ада рикIел хкидай: " Са сеферда чеб ахтармишиз фидайла кас авачир са кIвализ гьахьнай. Галай са аскердин кIвач минадал алукьна. Цавай къвайиди накьвадинни къванерин са хар тир, гьабурухъ галаз зи вилик са аскердин кIвач аватнай, жувани тадиз жуван гъилер ва кIвачер ахтармишна. Жув-жувахъ инанмиш тежез са кьадар вахт хьана. Зун сагъ амукьна, амма галайбур вири телеф хьана".
И женгина адан чандик са кьадар къермеяр акатнай.
Эхь, гзаф крар адан кьилел атана. Виридалайни гьевеслудаказ ада гъалибвилин йикъар рикIел хкидай: " 8-майдин нянин вахтунда чаз са аскерди дяве куьтягь хьанва лагьана. Амма чун чIалахъ хьаначир. Экв жез-тежез чи командирди са майдандал кIватI хьун тIалабнай ва инал чIехида: "Чун гъалиб хьана",- лагьана малумарна. Чун-чаз килигиз, сада-садан гарданар кьаз, цавариз акъуддиз жува-жувакди фагьумар ийиз "Яраб, икI чан аламаз чун гъалиб хьана жал?" лугьуз амукьнай.
Ада Ватандин ЧIехи дяведа гьакъисагъвилелди иштиракна. ИкI, гъалибвал къазанмишна, октябрдин вацра хайи хуьруьз хтана. Ина ада Кьурагь райкомдин партиядин инструктор, "Коммунист" тIвар алай колхоздин парторг, ОТФ-дин заведующий ва маса къуллугъар авуна. Адахъ 8 аял ва хейлин хтулар ва птулар ава.
Паша бубадин уьмуьрдин юлдаш Шамсията 7 йисуз галатун тийижиз колхозда векьни яна, цанни цана.
ИкI, абур къуьн-къуьне туна уьмуьрдин эхирдалди гада Кезима ва адан юлдаш Имаради хвена. Абур 2 варз арада аваз рагьметдиз фена. Паша буба 2006-йисуз 92 йисан яшдив агакьнавай.
Абурун гада Мамедов Кезима 31 йисуз электросетда гьакъисагъвилелди кIвалахна. Имара халади 11 йисуз Дербентдин "Радиоэлемент" заводдин Кьурагьа авай 14-лагьай участокда кIвалахна. -Къари, апай яшлубур хьуниз килигна за мад гьукуматдин кIвалах хъувунач,- лугьузва Имара халади.
Виридалайни Аллагьдин къимет еке я, чан бала. Зи кIвалах икьван азиятар акур кьуьзуьбуруз килигун тир. Зи кьисметдал зун гзаф рази я.
Кезимани Имаради 5 аял хвена чIехи авуна, шегьре рекьел акъуднава. Алай вахтунда абурун патав 11-классда кIелзавай са Эмирбег гва. Ихьтин буба чпин хтулризни птулриз гьамишалугъ чешне яз амукьда, абурал анжах дамахда.
-------------------------------------------------------------------------------

С.Шагьпазов, (2001-йис).
Берлиндиз кьван
Гелхенрин юкьван школада кIелдай йисара Ватандин ЧIехи дяведин иштиракчийрихъ галаз хьайи гуьруьшмиш хьунра чна ветеранрихъ ашкъидивди яб акалдай. Рамазанов Мавлудинан суьгьбетри чаз, аялриз, еке таъсир ийидай. Ада гьикI чпи къанлу душман тергнайтIа ихтилат ийидайла, бедендиз хар акъатдай, рикIера ватанпересвилин гьиссер ргадай.
Женгерин цIаярай Ватандиз хтун кьисмет хьайи гелхенвийрикай (50 касдикай) къе са Рамазанов Мавлудин чи арада яшамиш жезма. Мавлудин халу гьа виликдай хьиз кIубан я, жегьил несилдихъ галаз мукьвал-мукьвал гуьруьшмиш жезва, женгинин рекьерикай суьгьбетар ийизва.
Дяве башламишай 1941-йисуз Рамазанов Мавлудина Кьурагь райондин ВЛКСМ-дин райкомдин секретарвиле кIвалахзавай. 1942-йисан январдиз военкоматдиз фена, Мавлудина вич гуьгьуьллудаказ фронтдиз рекье тун тIалабна. Адан тIалабун кьилиз акъудна, январдин эхирриз военный эшелонда аваз хейлин дагъустанвияр Дальний Востокдиз рекье туна. Мавлудин 59-дивизиядин 82-батальондиз акъатна. Виликан комсомолдин секретарь ротадин партийный организациядин секретарвиле хкяна. Гила дагъвидин жавабдарвал кьве сеферда артух хьана. Личный составдин арада политикадин жигьетдай кIвалах тухвана кIанзавай. Са куьруь вахтунда командованиедин ва аскеррин патай ада вичиз гьуьрметни къазанмишна.
1942-йисан ноябрдиз М.Рамазанов 1-Белорусский фронтдиз рекье туна. Инани адал вичи къуллугъзавай парторганизациядин секретарвал ихтибарна.
-1943-йисан июлдин варз тир,-рикIел хкизва Мавлудин халуди,-Птич лугьудай вацIун къерехда са пата чна сенгер кьунвай, муькуь пата немсерин СС-дин дивизия авай. Чи рота кьилин частаривай саки 700 метрдин яргъа авай. Йифен сятдин пудаз немсерин са десте разведчикар атана. Абуруз чакай "мез" кьаз кIанзавай. Чуьлда самарин тая авай. Немсери адаз цIай яна. Чаз цIун экуьналди абуру вуч ийизватIа лап хъсандиз аквазвай. Чун немсерин разведчикрин къаншардиз экъечIна ва абуруз гуьлле гана. Немсерикай 9 кас кьена, 5 кас солдатар ва са офицер есирвиле кьуна, амайбур катна. Есирда кьунвайбурув са пулемет, гранатар ва автоматар гвай. Чна абурувай чаз герек делилар къачуна. Висла вацIал агакьдалди чна СС-дин дивизия тергна.
Белоруссиядин Чебан лугьудай станциядал чи полк авай эшелон немсерин самолетри бомбаламишна, чакай гзафбур телеф хьана, чаз эшелонра аваз хъфидай мумкинвални хъхьанач.
Тайинарнавай чкадиз чун танкараллаз хъфена. Польшадин чилел кьиле фейи къати женгерикай сад Мавлудин халуди икI рикIел хкизва: "Немсери чпин сенгерар гужлудаказ мягькемарнавай. Пулеметрай ара датIана къурзавай гуьллейри чаз виликди фидай мумкинвал гузвачир. Фашистрин кар алай постар чирун патал чи командованиди 52 касдикай ибарат тир группа тешкилна. Югъ аламаз чи разведчикри немсерин постар ахтармишна ва мичIи хьайила душмандин сенгерриз мукьва хьана. Абуру гзаф ДЗОТ-ар, ДОТ-ар эцигнавай. Чна, кьве касди, сад лагьай постунал алай немсерин къаравул есирда кьуна ва чи штабдиз хкана. Адавай къиметлу делилар чирна. И операция кьиле тухудайла чи разведчикри душмандин 48 кас солдатар, постарал алай къаравулар алудна. Ахпа чи 28-полкуни гьужум башламишна. Душман, вичин кьилин сенгерар туна, катуниз мажбур хьана.
-Эльба ва Одер вацIарилай элячIдайла,-давамарзава ветеранди вичин суьгьбет,-чна душмандиз гуж гана. Муькъвер хъиткьинарнавай, чна абур а саягъ хура туна хьи, чара атIай немсери техникани гваз вацIуз гадарна".
Къати женгер еке метлеб авай немсерин Шнайдемюль шегьер кьун патал кьиле фена. 1944-йисан 17-январдиз и шегьердиз Гитлер вич атана ва солдатарни офицерар руьгьламишна, шегьер эхирдалди хуьда лагьана кьин кьаз туна. Амма адан хиялар кьилиз акъатнач. Шегьер кьуна, душман дарбадагъна.
Шнайдемюль шегьер кьунин женгера М.Рамазановал хер хьана, кьве варзни зура госпиталда хьайидалай гуьгъуьниз мад фронтдиз хъфена, Сержант М.Рамазанова Гъалибвилин югъ Берлинда къаршиламишна.
Женгера къалурай кьегьалвилерай Мавлудин халу 2 ордендиз, 11 медалдиз ва Верховный Главнокомандующийдин къул алай 13 Чухсагъулдин Чарчиз лайихлу хьана, адаз гьакI тIвар кхьенвай яракь-винтовкани багъишна.
Дяведилай гуьгъуьниз М.Рамазанова Кьурагьрин Микоянан тIварунихъ галай колхозда парторгвиле, Кьурагь райисполкомдин са отделдин заведишвиле, "Гельхенский" совхозда пожарный инспекторвиле, совхоздин эцигунардай бригададин бригадирвиле кIвалахна. Мавлудин халу эцигунардай бригададин кьиле авай йисар бегьерлубур хьана. ЦIийиз тешкилнавай совхозда адан бригадади совхоздиз контораяр, пешекарриз кIвалер, калун участокда ятахар, мал-къарадиз тевлеяр, малдарриз яшамиш жедай кIвалер эцигна.
-Зи мурад дуьнья ислягь хьун, куь кьилел михьи цав хьун я,-лугьузва ветеранди.
Вичин яшар 90-далай алатзавай Мавлудин халудиз зазни лугьуз кIанзава: "Чи экуь гележег патал зегьметар чIугур куь уьмуьрдин яшарни пуд рекъемдикай ибарат хьурай".

--------------------------------------------------------------------------------

Къагьид Назаралиев, 2006-йис.
Дирибаш сапер
Дяведин ва зегьметдин ветеран Сефибег Сафарович Исрафилов Кьурагь районда вичиз гзаф гьуьрмет ийизвай кас тир. Ам заз хъсандиз чидай, вучиз лагьайтIа амни зи стха Назарали санал гуьгьуьллудаз армиядин жергейриз фенай. Армиядай хтайлани заз абур чеб-чпиз вафалу дустар хьайиди чида. Вичихъ еке зигьин авай Сефибега хайи хуьр тир Кукваза кьуд класс кIелна. Идалай гуьгъуьниз Гелхена ирид классдин школа акьалтIарна. Са тIимил вахт арадай фейила жегьил касдал колхоздин ревизкомдин председателдин везифаяр тапшурмишна. Комсомолдин член Сефибег зегьметдин фронтдани машгьур хьана. Терек вацIун патав душмандин техникадин вилик пад кьадай хандакIар,1942-йисан гатузни Дербент райондин Сабнава хуьруьн патав ДОТ-ар ва ДЗОТ-ар туькIуьрдайла жегьил дагъвиди активныдаказ иштиракна. Зегьметдин фронтдай хтана гьафтени алатнач. Сефибегаз райвоенкоматдиз эверна. Кьурагьа кьве вацран къене призывникдиз аскервилин сифте чирвилер гана. Апрелдин вацра Сефибега вич гуьгьуьллудаказ фронтдиз рекье тун патал арза гана. Ам Гуржистандин Гори шегьердиз тухвана. Ина ам запасдин 88-стрелковый полкуник акатна. Ахпа Исрафилов Краснодардин минометно- пулеметный училищедиз рекье туна. Ругуд вацра кIелайдалай кьулухъ абур фронтдиз рекье туна. Дяведин азаб-азият жегьил аскерриз фронтдиз агакьдалди акуна. Киевдиз агакьиз мукьва Бровари станциядив абур фашистрин авиациядин бомбайрик акатна, абурукай инал 11 кас телеф хьана. Сефибег саперрин батальондиз акъатна. Сифте сефер яз хъуьтIуьн йифиз юлдашрихъ галаз санал садан гъилени авачир зулунай Сефибега са кьадар минаяр хкудна. КьатIунриз хци, дирибаш дагъви разведчиквиле тайинарнай. Сад лагьай сеферда Исрафилов разведчикрин дестедихъ галаз немсерикай "мецер" гъиз фена. Са шумуд сятда чи аскерар немсерин окоприн патав, юзаз тежез, аяздал къаткана. Эхирни кутугай ара гуьзлемишна абур окопдиз сухулмиш хьана. А йифиз абуру штабдиз кьве есир хкана. Кьве есир кьунай Сефибегаз "Баркалладин орден" ганай. Залан женгерилай кьулухъ Житомир, Бердичев ва маса шегьерар душмандивай вахчуна. Кьиблепатан Буг вацIалай элечIна, Польшадин чилер азад ийиз эгечIна. Сапер садра гъалатI жеда лугьуда. Нубатдин тапшуругъ тамамариз фейи разведчик Исрафилован кIвачик мина хъиткьинна. Ам Польшадин Залесья шегьерда пуд вацра кьван госпиталда къаткана. Мад элкъвена фронтдиз рекье гьатна. И гъилера адан хурудал "Дирибашвиляй", за "Женгера къалурай викIелвилерай" медалри нур гузвай. Чи аскерар Варшавадиз агакьиз цIуд километр амай, амма адаз ана дяведин гьерекатра иштирак авун кьисмет хьанач. Командованиди Сефибег кIелиз военный училищедиз ракъурна. Одессада пехотный училищеда адавай яргъалди кIелиз хьанач. Кьве йисни зуралай азарлувал себеб яз ам армиядин къуллугъдикай азадна. 1947- йисуз Сефибег хайи хуьруьз хтана. Виликан фронтовик датIана зегьметдин яцIа хьана. Сифтедай Сефибег колхоздин парторгвиле хкяна. Идалай гуьгъуьниз ада партийный школада кIел хъувуна. Саки цIуд йисуз жуьреба-жуьре къуллугърал кIвалахна: бригадир, хуьруьн Советдин председатель, совхоздин отделенидин управляющий Сефибеган хизанда муьжуьд аял чIехи хьана. Ватан патал, халкь патал гьакъисагъвилелди зегьмет чIугур кас чи арадай акъатнава. Адан уьмуьр, жегьилар, акьалтзавай несил патал зурба чешне я.

------------------------------------------------------------------------------

И. Гьададов,
РД-дин лайихлу муаллим, зегьметдин ветеран, 2010-йис.

Абуру Ватан патал женг чIугуна
"Гьар са кас- им дуьнья я, гьадахъ галаз арадал къвезвай ва адахъ галаз рекьизвай".
Зун гьеле фад инанмиш хьайивал, Пак Абукара (Пирбукар) гилан Агъул райондин Рича хуьре Надир шагьдихъ галаз лайихлудаказ женг чIугуна. Ина чирагъ вацIун дереда гуьнедал сурар ала. Абур, аквадай гьаларай, иранвийрихъ галаз женгера кьейибур санал кучуднавай, къванерикай эцигнавай кьуд пипIен сурар я.
Заз йис-йисандавай хайи Дагъустан персрикай хуьн патал ватанпересвилин гьунар къалурай инсандикай кхьиз кIан жезва.
Пак Абукар арабист Суфи-Ибрагьимхалилан хва я. Ам Дагъустандин халкьдиз четин вахтунда хана ва яшамиш хьана. А вахтунда урусринни туьркерин ва урусринни иранрин дявеяр физвай.
Ада РичIа хуьруьн патав гвай хуьрерай ватанпересвилин руьгь квай, душмандихъ галаз женг чIугваз гьазур жегьилрин десте кIватIна. Хайи Дагъустандин аслу туширвал къурхулувилик квайла, вичин алакьунар къалурна. Андалалдиз физвай рекье датIана физвай женгера сад садан гуьгъуьналлаз къвезвай дестейри Хициб чуьлда кьиле фейи къати женгера Надир шагьдиз кIеви ягъунар кьуна. И ягъунрик Абукаран тайин кьадар пай ква.
ГьакI маса девирра ханвай адан невейрини Ватандиз, Дагъустандиз, СССР-диз лайихлудаказ ва вафалудаказ къуллугъна.
Пак Абукаран халис невейри-Аюбов Мегьамеда, Насуров Мусади ва Къурбанов Гьажирамазана Ватандин ЧIехи дяведа дирибашвал къалурна. И хесет, пак Абукаран хьиз, абурун виридан ивидик квай.
Инсаниятдин тарихда Ватандин ЧIехи дяве хьтин дяве хьайиди туш. Сталинградда, Курскда кьиле фейи женгера гъалиб хьайидалай кьулухъ, Советрин Яракьлу къуватри немсерихъ галаз 1943-йисан сентябрдиз Днепр вацI патал женг чIугуна. Немсериз ина садавайни гатIум тежедай "РагъэкъечIдай патан сенгер" туькIуьриз кIанзавай.
Корсунь-Шевченковский районда са пай чкIанвай хуьруьн патав гьужумдин женгер кьиле фидайла Къурбанов Гьажирамазанални адан женгинин юлдаш урус Костядал залан хирер хьана. Абур тадиз чуьлдин госпиталдиз тухвана. Къурбанов Гьажирамазана лугьузва: " Госпиталда жув жувал хтайла, шумуд югъ, шумуд йиф хьанатIа, рикIел аламач, анжах рикIел аламайди гьерекатдик квай, садбуруз тIуьн, садбуруз яд гузвай лацу халатар алай дишегьлияр тир. Зи патав гвай кроватдал урус гада Костя алай. Ада заз лагьана: "Гриша, квекайни пуд гуьлле хкудна". Садазни- я духтурриз, я медсестрайриз ам вуж ятIа, ватан хуьз гьинай атанатIа чизвачир. -Госпиталда лап пис гьалда авайла, - лугьузва Къурбанов Гьажирамазана,-зи вилерикай Дагъустандин живеди кьунвай хайи дагълар, къалин векьер, явашдиз шагьварди юзурзавай цуьквер, чуьллер карагзава. Яргъай хайи колхозда авай "Хъусрахь" балкIандин гьиргьирдин ва чубандин кфилдин ван къвезва. Рушари булахдилай кварар ацIурзава, рагалай рагал хкаж жез циферик гъил кягъиз кIан жезва. Яд, яд, яд лугьузва за, амма заз зи сесинин ван къвезвач. Эхирни зи ван аскер Костядиз къвезва. Къурбанов Гьажирамазан Хвережа хьиз, Кьурагь райондани виридалайни дирибаш аскер я. Ам 7 ордендиз, 9 медалдиз, 2 Яру Гъетинин ордендиз лайихлу хьана. Адаз Советрин Союздин Игитвилин тIвар гун къалурай делиларни ава. Адан женгинин рехъ Сталинграддилай Берлиндал кьван давам хьана. Са тIимил аскерарни галаз Брандербурдин варарал кьван фена, Берлиндиз гьахьна, куьчейра кьиле фейи женгера иштиракна. Са сеферда Хвережа, Ватандин ЧIехи дяведин иштиракчийриз эцигнавай обелискдин патав Ватандин ЧIехи дяведин Гъалибвилин йикъаз -9-майдиз талукьарнавай мярекат кьиле тухудайла, Къурбанов Гьажирамазана хуьруьн жегьилриз ва школада кIелзавай аялриз, 5 метрдин винедай хкадарна, вичин гьунар къалурна. Хкадариз-хкадариз ада лагьана: "Гьа икI чна Берлиндин Брандербурдин варарилай хкадарнай.
Мягьтел хьайи кIватI хьанвайбуруз ам кьейи хьиз хьана. Амма ам кIвачел къарагъна, суварин иштиракчийрихъ галаз шадвилер давам хъувуна.
Ватандин ЧIехи дяведа Аюбов Мегьамедан женгинин рехъни баркаллуди я. Аюбов Мегьамеда кавалерийский полкуна къуллугъна. Ада Смоленскдин тамара, ам немсерикай азад авун патал, женг чIугуна.
Кхьей чарарай чир хьайивал, ам авай кавалерияда чIехи пай дагъустанвияр авай. Абуру танкар ва маса яракьар бегьем герек текъвезвай чкайра женг чIугвазвай. Ада ва маса кавалеристри командованидин патай чугъсагъулдин грамотаяр къачуна ва абурун кавалеристский полк гвардейский хьана. Йисар алатна 1975-йисуз Ватандин ЧIехи дяведин Гъалибвилин 30 йис мукьвал жедайла Аюбоврин хизандиз Краснинскийдин юкьван школадин 10-классдин ученица, красный следопыт, Адамова Татьянадилай чар хтана. И чарче ада кхьейвал, немсериз вири къуватралди Смоленск шегьер кьаз кIандайла, ракьун рехъ гъиляй гъилиз фидайла, кавалерияди ва маса кьушунри, кьулухъ чIугвазвай немсер, элкъвена кьуна, абурухъ галаз къати женгер тухвана. Гьа и женгера ракьун рекьин патав Аюбов Мегьамед телеф хьана ва стхавилин сура кучудна. 1975-йисуз ва гуьгъуьнин йисарани Минскдай тир корреспондент М.Пискунова, Смоленск шегьер азаддайла, Аюбова ва маса дагъустанвийри къалурай игитвилерикай кхьенвай макъалаяр "Дагестанская правда", "ЦIийи уьмуьр" газетриз акъатна.
Жуьреба-жуьре фронтра 3 стха Аюбоври женг чIугуна.
Дяве куьтягь хьайила абурукай пудакай садаз-Небидиз элкъвена хтун кьисмет хьана. Аюбов Мегьамед шейх Абукаран хтул тир. Мегьамеда лугьудай: "КичIе хьун, пис кар авун, герек вахтунда жуван Ватан патал чан къурбанд тавун итимдиз айиб я".
Мад лугьудай ада: "За дамахзава, зун аскер Абукаран хтул я лагьана. Адан кIвал дамаскдин гьулдандикай авунвай копьени, Къуръанни амаз гилани ама. Хуьруьн сурара адаз авунвай ПIирни ама". Гьа ихьтин руьгьдаллаз Абукаран мад са неве, Насуров Муса, тербияламиш хьана. Ам 1943-йисуз Сталинград патал кьиле фейи женгера телеф хьана.
И гъвечIи макъаладин эхирдай заз лугьуз кIанзава, Пак Абукаран невеяр руьгьдин викIегьвал, намус авай инсанар я.
----------------------------------------------------------------------------------

А.Семедов.
Урус учительницаяр-далупатан зегьметчияр
Дагъларал кьару Урусатдин цуьк
Ватандин ЧIехи дяве. Инсаниятдиз малум хьайивал, и къанлу дяве саки кьуд йисуз давам хьана. Алай йис и жигьетдай са шумуд кьетIен вакъиайралди лишанлу йис я. Садазни сир туш хьи, и дяведи иллаки советрин халкьдин рикIера дерин гел туна. Белки, дяведин цIай галукь тавур хизан бажагьат ама жеди..!
Алай йис сифте нубатда а кардалди лишанлу я хьи, анжах лап са тIимил вахтундилай чна инсафсуз душмандин винел гъалибвал къачурдалай инихъ 70 йис тамам хьун къейд ийида. Им лап чIехи вакъиа я. Мадни чавай а кардал дамах ийиз жеда хьи, и лишанлу вакъиадихъ галаз алакъалу яз, саки 70 йис идалай вилик чи дагъвийрин савадсузвал терг авун патал Дагъустандин хуьрериз Урусатдай урус чIалан муаллимар ракъурнай. Гьа гьисабдай яз чи райондани са шумуд урус чIалан муаллим дишегьлийри чи школайра акьалтзавай несилдиз чирвилер ва тербия гунин карда чпин вири къуватарни чирвилер желб авуна. Хейлин муаллимри чпин уьмуьр гьамишалугъ яз чи райондихъ галаз алакъалу авуна: абуру чпиз ина кIвал-югъ кутуна агьалийрин патай еке гьуьрмет къазанмишна. Абурукай сад яз чавай къе вич алай вахтундани Кьурагьрин хуьре яшамиш жезвай Къурбанова Валентина Николаевнадал гьамишалугъ дамах ийиз жеда.
Валентина Николаевна 1929-йисуз Курский областдин Фатежский районда лежбердин хизанда дидедиз хьана. Адан аял вахтар лап четинбур хьана. КIуьд йис тамам хьайила гъвечIи Валентина хайи дидедикай магьрум хьана. 1941-йисуз Ватандин ЧIехи дяве башламишайла, буба душмандихъ галаз женгиниз фена. Адаз элкъвена хайи кIвализ хтун кьисмет хьанач. ГъвечIи Валентинадин бейнида гишинвилини, бомбайринни гуьллейрин ванери кьетIен чка кьуна. Йисни зуран вахтунда ам немсери агъавал ийизвай хуьре лукIвилик хьана. 1943-йисуз чи кьушунри Курск немсерикай азад хъувурла, адаз кIелунар давамар хъийидай мумкинвал хьана.
Ингье Ватандин ЧIехи дяве чун гъалиб хьуналди куьтягь хьана. 1946-йисуз жегьил руш Валентина Фатежский педучилищедиз гьахьна ва гуьгъуьнлай педучилище куьтягьай 1948-йисуз ам сифтегьан классрин муаллим яз, Дагъустандиз рекье туна. Ина ада дагъви аялриз урус чIалан тарсар гун лазим тир. Дагъвийрин уьмуьрдикай жегьил рушаз гьич са жуьрединни чирвал авачир. Генани адаз а кардикай кичIе тир хьи, дагъви халкьар гзаф пис къилихрин халкьар я, абуру жегьил рушар гваз катдайди я. Гьавиляй вад руша чпиз КIирийрин хуьре етим аялрин интернатда кIвалах гун тIалабнай. Амма и школа- интернатда чкадин тербиячийри кIвалахзавай. Са тIимил вахтундилай Валентина Николаевна вичин хушуналди Гелхенрин ирид йисан школадиз урус чIалан муаллим яз ракъурна.
1949-йисуз ам Кьурагьрин юкьван школада 5-7- классра урус чIалан тарсар гуз хтана. Ина жегьил учительница чIехи коллективди хушвилелди кьабулна. И школада Валентина Николаевнади 1989-йисалди кIвалахна.
Гьа ина ада вичин уьмуьр виридаз гьуьрметлу, вишералди аялар чирвилерин рекьяй лап шегьре рекьел акъудай Къурбанов Мегьамедэмин муаллимдихъ галаз сад авуна, бахтлу хизан туькIуьрна. Къе чна, Мегьамедэмин муаллимди тарс гайи аялри, ам еке гьуьрметдивди рикIел хкизва. (Рагьмет хьуй вичиз)
Валентина Николаевнадиз Дагъустан АССР-дин Верховный Советдин Президиумди лайихлу къимет гана. Ам 1979-йисуз "Халкьдин Просвещенидин отличник" знакдиз, РСФСР-дин ва ДАССР-дин образованидин министерстводин патай Гьуьрметдин грамотайриз ва хейлин юбилейный медалриз лайихлу хьана.
-За жуван уьмуьр акьалтзавай несил патал гана,-лугьузва къе Валентина Николаевнади. -За тарс гайи хейлин жегьилри къе, илимрин лап кьакьан кукIушриз хкаж хьана, чи Ватандин абадвал ва аслу туширвал патал зегьмет чIугвазва. И кардал за кIевелай дамах ийизва. Къуй дуьньяда ислягьвал хьурай! ЧIехи Гъалибвилин 70 йис тамам хьунин сувар за чи патай вири районэгьлийриз мубарак ийизва.
--------------------------------------------------------------------------------

Алван Рамазанова, 2012-йис.
Урусатдин рушаз Дагъустандикай ватан хьана
Яргъал тир Россиядин шегьеррани хуьрера чIехи хьайи дишегьлийри Дагъустандикай чпиз Ватан жедайди, адахъ галаз чеб халисан дагъвияр хьиз гьиссдайди гьич хиялни авуначир жеди.
Дяведилай гуьгъуьнин йисара савадсуз дагъвийриз урус чIал чирун патал гзаф урус учительницаяр Дагъустандиз рекье туна. Чи райондиз атайбурукай Кьурагьа Валентина Николаевна ва Ашани Александра Прохоровна ама.
Лагьана кIанда, урус учительницайрин зегьмет екеди хьана. Акьалтзавай несилди дагъустанвийри урус халкьдиз гьуьрмет авунин лишан яз абурун зегьмет рикIелай алуд тавун патал Махачкъаладин са куьчеда урус дишегьлидиз памятник эцигнава.
Алай вахтунда Ашарин хуьре яшамиш жезвай, вичин яшар кьудкъадалай алатнавай, халис дагъви дишегьлидин алукIун, акун авай Кьасумова Александра Прохоровна Ватандин ЧIехи дяведин, зегьметдин ветеран я.
Вичин уьмуьрдикай суьгьбет авун тIалабайла, ада, чина сефил хъвер аваз, рикIел хкиз башламишна.
-Зун Курский областдин Шеино хуьре 1929-йисуз колхозчидин хизанда дидедиз хьана. Чун чи хизанда са стхани кьуд вах авай. Гьар са кас вичин зегьметдал яшамиш жезвай чи хуьруьз 1941-йисан ноябрдин вацра немсер атана, кьвед лагьай юкъуз чи партизанри абур хуьряй ахкъудна. 1941-1943-йисара чи хуьре къизгъин дяве фена. Чи хуьре Яру Армия акъвазнавай. Пуд километридин яргъа немсер авай. Абуру тарар кана, хуьр чукIурна. Хуьре амайди анжах мискIинни школа тир. 1942-йисалай 1943-йисалди чун фронтдин цIарцIел яшамиш хьана.
Гьар йикъуз чибурунни немсерин арада ягъунар кьиле физвай. Дяве куьтягь хьайидалай кьулухъ хер хьанвай аскерар кIватI хъийидай, кьейибурун документар, кагъазар кIватIна, лазим адресриз рекье твадай, кьейибур кучуддай. Югъ-йиф лугьун тавуна, чна окопар эгъуьндай, огневой точкаяр, блиндажар эцигдай. Прохоровский танкарин женгина чна танкариз акси хандакI яна. Гилани гьа хандакI авайвал ама.
Са сеферда чаз ва чи солдатриз мискIинда кино къалурзавай. И кардикай немсериз хабар хьана. Самолетдай бомбаяр вегьез башламишна. Чун, чIехи пай, катна, тамуз акъатна. Ахпа геж хьиз хуьруьз хтана.
Танкарин женг кьиле фидайла чи летчик Грабеца танкарин винелай лув гуз, танкар терг ийидай. Чна, вири аялри: "Грабец атана". "КукIвара, Грабец!"- лугьуз гьарайиз, шадвалдай.
А вахт зи гьамиша рикIел хкведа. Гуьгъуьнлай Грабец кьве сеферда Советрин Союздин Игитвилин тIварцIиз лайихлу хьана. Зи бубади а вахтунда Курскдин кIаник зегьметдин фронтда окопар яна. Стхади летчик яз немсерихъ галаз женг чIугуна. Дяведилай гуьгъуьниз хейлин йисара прокурор яз кIвалахна.
Дяведин йисара солдатриз чна чахъ авай эхиримжи недай суьрсетни гудай. Чазни абуру куьмекар гудай. Женг куьтягь хьайидалай кьулухъ, кьейи солдатрин гьар садан кружкада авай хуьрек чаз гудай.
1943-йисуз немсерин танкари "тиграйри" гьужумайла, чун окопра яшамиш хьана.
Амма 1943-йисан 12-августдиз Белгород шегьер азадна. Немсери Харьков галай патахъ кьулухъ чIугуна. Гьа вахтунда чаз хуьруьн майишатдал машгъул хъжедай мумкинвал хьана. Калералди цанар цадай, бомбайрин кIаник цанар цайи вахтарни хьайиди я. Гьа са вахтунда кьейи мейитарни кIватI хъийидай.
1943-йисуз зун 5-классдиз фена. Школадиз фидалди сифте цаниз фидай, ахпа школада тарсар давамардай. Гьа икI дяведин эхирдалди давам хьана.
Чибур гъалиб хьана лагьай хабар галукьайла, зунни зи юлдаш руш митингдиз тухудай цуьквер кIватIиз тамуз фена.
1946-йисуз зун Корочанский педучилищедиз гьахьна. И училище акьалтIарай чун 30 руш просвещенидин Министерстводай Дагъустандиз рекье туна.
Ашарин хуьруьз атайла, зун хуьруьнвийри хушдаказ кьабулна, сифте гзаф четин тир, хуьре туьквен авачир, недай суьрсетар, месер хуьруьнвийри гана. Заз урус чIал чизвай, лезги чIалан зун гъавурда акьазвачир. Йифиз ксун тийиз за словардин куьмекдалди лезги чIал чирна. Школада лагьайтIа, зав 41 сят гвай. Гьелбетда, еке зегьмет чIугуна кIанзавай. Гуьгъуьнлай зани а школадин муаллим Кьасумов Алиди кьисметар сад авуна. Чахъ 7 аял, 21 хтул ва 8 птул хьана.
Алай йисуз зи уьмуьрдин юлдаш Али рагьметдиз фена. Чун бахтлувилелди 60 йисуз санал яшамиш хьана. Ашарин юкьван школада за 40 йисуз зегьмет чIугуна.
Ватандин ЧIехи дяведин Гъалибвилин юбилейный медалрин сагьиб, Курско-Орловский Дугадин иштиракчи Кьасумова Александради вичиз халис дагъви дишегьлийри хьиз гам храз чирна, хуьруьн майишатдал машгъул жез вичин хизанни хвена, чIехи авуна. Ада урусвидиз хас тушир, хуьруьн жуьреба-жуьре кIвалахар кьиле тухвана- купIарни кваз ийидай.
Геждалди ада векьерни вичи язавай. Садани лугьудачир ам яргъал тир Курский областдай тирди. Школада, райцентрдал хьайи мярекатриз адаз эверзава, ашарвийриз урус чIалал кIелиз-кхьиз чирай адан зегьмет хуьруьнвийри рикIелай алудзавач. Вирида адаз милаимдаказ "Шура хала" лугьуз, гьуьрметзава.
----------------------------------------------------------------------------

А.Рамазанова, 2010-йис.
Дяведин ва зегьметдин ветеран
Вири уьлкведа миллионралди инсанри хьиз, чи районэгьлийрини 9 - майдиз чун патал багьа сувар-Ватандин ЧIехи дяведа Гъалиб хьунин югъ, Ватан патал чи халкьди кьегьалвилерин зурбавал къалурнавай югъ къейдзава. 65 йис идалай вилик, 1945-йисан майдиз чи Ватандин тарихда виридалайни жанлу ва бедбахтвилин чинрикай сад акьал хьана. Фашизмдиз акси яз кьуд йисуз кьиле фейи дяведа чи халкьди иштиракна. Чи районэгьлийри вири советрин халкьдихъ галаз Кавказ, Украина, Дон, Ленинград ва Москва, Севастополь ва Керчь, Харьков ва Сталинград азаддайла игитвилелди чпин чанар гана. 1000-лай винизбуруз Ватандин медаларни орденар гана. Ихьтин дирибаш дагъларин хвайрикай сад Шадиев Мегьамед я. И йикъара чун адан кIвализ мугьман хьана. Гъалибвилин югъ мубаракна. Адан уьмуьрдин рекьикай куьлуь рекъемар къачуна. Шадиев Мегьамед Агъабекович 1925-йисан 1-июлдиз КьепIиррин хуьре дидедиз хьана. ГъвечIизамаз етим хьана. Гзаф азабрани азиятра чIехи хьана. Кьурагьрин интернатда 7-классдал кьван кIелна. Ахпа КьепIиррин колхозда кIвалахна. Дяве башламишайла яш тамам хьанвачир, гьавиляй дяведиз тухванач. 1944-йисуз, 18 йис хьайила, вичин хушуналди дяведиз фена. Сифте 3-Украинский стрелковый полкуниз акъатна. Ахпа Чехословакияда, Румынияда, Венгрияда дяведа иштиракна.
Чехословакияда, залан хер хьана, дяведин эхирдалди Германияда госпиталда хьана. Ахпа комиссоватна, зулухъди хуьруьз хтана. Колхозда кIвалахна, Севердиз тамар атIуз фена. Бакуда нафтIадин буругърал кIвалахна. Хуьруьз хтана колхозда кIвалахдал акъвазна. Колхоздин маларив фена, колхозда кIвалахзавай йисара Мегьамед бубадиз социалистический акъажунрай 1976, 1980-йисара гъалиб хьайи медалар гана. Адахъ авай 2 рушни 2 гада-1 руш Бакуда, 1 гада Казахстанда, са рушни гада КьепIирдал яшамиш жезва.
Адахъ 21 хтулни, 23 птул ава. Вичин кIвалер чкIайла гадади вичин патав хканва. Дяведа хьайи хирерикди ветерандин вилерин экв вахчунва. Къулай шартIар авай кIвалер гун патал, документар гьазурнава. Райондин администрациядайни куьмекар гузва, мукьвал-мукьвал кьил чIугвазва.
Дяведа къазанмишай кьегьалвилерай ветерандиз "Германидин винел гъалибвал къачунай", медаль, Ватандин дяведин орден, 20, 40, 50, 65-йис хьунин юбилейный медалар ганва.
Чаз аквазвайвал, Мегьамед буба гьам женгера, гьам ислягь девирда кIвалахдайла вилик жергейра хьана. Къуй чаз ислягь девирда яшамиш жез мумкинвал гайи вирибуруз Гъалибвилин сувар мубаракрай. Дяведа чпин чанар гайибурни къе чна, кьил агъузна икрам авуналди, рикIел хкизва, чухсагъул чпиз.
---------------------------------------------------------------------------

Б.Пашаев, Кьурагьрин хуьр.
Абуру гъалибвилик чпин пай кутуна
Кьурагьрин хуьре Мисридин Юсуф пара гьуьрметлу кас тир. Хуьре са мярекат кьиле тухудайла адахъ галаз меслятар ийидай, адан акьуллу келимайрихъ яб акалдай. Гьаниз килигна сифте колхозар тешкилай ва гуьгъуьнлай дяведин четин йисара колхозрин бригадирар тайинардайла, чеб савадлубур (хъсандиз кIелиз-кхьиз чидайбур) туширтIани, амма кар алакьдай зегьметчияр дуьздаказ гъавурда туналди, кIвалахрал желб ийиз жедай ксар бригадирвиле хкягъун дуьшуьшдин кар тушир. Месэла гьа икI гьялунин нетижада фронт продуктралди ва маса шейэралди таъминарунин кардиз хъсан патахъди таъсирна.
Юсуф каъ (буба) гьа лап четин йисара Кьурагьрин хуьруьн колхоздин бригадир тир. Пехъи душманди чи ислягь Ватандал вегьена зурба кьиникьар, барбатIвилер, пучвилер гъизвай. 18 йис хьанвай жегьилар вири фронтдиз тухузвай. Юсуф бубади вичин кьве хвани-Садудин 1939-йисуз- Гьажимисри 1943-йисуз, далудиз капаш яна, дидеди гайи нек гьалал хьуй, асландилай зирек хьухь, душман тергна хуьруьз хъша, -лагьана армиядиз рекье тунай.
Хуьре кIвалахдай итимар эсиллагь амачир, вири кIвалахар папаринни яш тахьанвай аялрин хивез аватнавай. Папарин мецелай ихьтин келимаярни акъатдай: "Къурбанди хьай варз алай йиф, варз алатна мичIи хьана. Чи МирчIийрин тIвар авай ким, кас амачиз ичIи хьана".
Юсуф бубади абуруз четин кIвалахра куьмекар гуз, чириз хьана. Кимел колхозникриз кIвалахар авай гьалдикай, авай кимивилер арадай акъудуникай суьгьбетар ийидай. Як ва маса продуктар ахъаюналди абурун руьгь хкаждай. Бригадайрин акъажунра 1-чкадал гзаф вахтара Юсуф бубадин бригада жедай. Юсуф буба 1952-йисуз, 87 йисан яшда аваз, уьмуьрдин къени насигьатарни веси авуна, рагьметдиз фена.
Хвайрини чпин бубадин буйругъ намуслувилелди, дирибашвилелди душман кукIварунин ва Ватандай чукурунин женгера иштирак ийиз хьана.
Садудина 7 йисан къене (1939-1946) армиядин жергейра къуллугъна, абурукай 4 йисуз фронтрин цIаяра хьана. 150-ва 152-артиллерийский, 124-гаубичный полкара аваз Берлиндиз кьван женгерик кваз фена. 1944-йисан июлдиз Ковель шегьердин патав немсерин мягькемдиз туькIуьрнавай оборона тергдайла чи артиллеристри устадвилелди кьиле тухвай женг душмандиз рикIелай тефидай барбатIвилинди хьана,-лугьудай ветеранди. Садудин 1946-йисуз сержант яз, хурудал "орден Отечественной войны", "Дирибашвиляй", "Женгера къалурай викIегьвилерай", хейлин маса медалар алаз хуьруьз хтана. Хуьре Садудина партиядин райкомда, маса идарайра намуслувилелди кIвалахна. Уьмуьрдин юлдаш Саимата 6 аял хвена, чIехи авуна, Садудихъ галаз абуруз кIвал-югъ туькIуьриз куьмекар гана, гила чпин кIвалера яшамиш жезва, кIвалахзава. Саимата Хасавюртда окопар эгъуьнин кIвалахда иштиракна, колхоздин МТФ-дин бригадирвилин, хуьруьн Советдин председателвилин ва маса четин ва жавабдар кIвалахрал хьана, дяведин далупатан зегьметдин ветеран я.
2003-йисуз ветерандин машин къачуз фидай рекье авария хьана, машин кукIвар хьана, Садудин рагьметдиз фена, ветерандин машинни ганач. Ихьтин татугай гьаларикди Саиматни начагъ хьана ва са тIимил вахтундилай рагьметдиз фена.
Гьажимисри 1943-йисуз армиядиз тухвана. Пехотный училище куьтягьайла, взводдин командир яз фронтдин женгера иштиракна. Хер хьана 1944-йисуз госпиталда хьана. Госпиталдай ахъай хъувурла набут яз 1945-йисуз хурудал "Германидин винел гъалибвал къачунай", "Гъакъисагъ зегьметдай" ва маса медалар алаз хуьруьз хтана. Хуьре колхозда, маса идарайра бухгалтервилин везифаяр тамамарна ва 1980-йисуз рагьметдиз фена. Гьажимисриди Гьамиятахъ галаз санал 9 аял чIехи авуна ва дуьз рекьел акьулдна. Шамила райондин ЖКХ-да, Гьамида школадин директор яз, Юсуфа спортдин рекьяй амайбуруни гьарма сад са пешедин иесияр хьана кIвалахзава. Юсуф бубадин ва Гьуьруь дидедин 2 хва, чIехи руш Бигимагъадин хва лейтенант Хийирбеков Ибрагьима Берлиндиз кьван къати женгера иштиракна, ЧIехи Гъалибвилик чпин пайни кутуна уьзуьагъдаказ хуьруьз хтана: бубайри гайи буйругъ рухвайри намуслувилелди кьилиз акъудна.
Къе чи арада кьериз-цIаруз амай ветеранри, абурун цIийиз акьалт хъувунвай несилри , азадвал кIани чи вири халкьари са сесиналди лугьузва: "Къуй чи вилериз дяведин цIаяр мад тахкурай!" Ислягьвал патал кьиле РФ-дин Президент В.В.Путин аваз чи гьукуматди тухузвай женгинин тереф чна рейсадвилелди хуьзва ва и карда гележегда генани еке агалкьунар хьана кIанзава.
-Къуй чи вилериз дяведин цIаяр мад тахкурай"-лугьузва са сесиналди чи вири халкьари. Чнани, кьиле В.В.Путин аваз чи гьукуматди тухузвай ислягьвилин женгинин тереф рейсадвилелди хуьзва ва и жигьетдай гележегда генани виниз тир агалкьунар хьана кIанзава.

-----------------------------------------------------------------------------------

З.Саидова.
Гьалибвилин сагьиб
Чи райондин КIирийрин хуьряй тир Агьмедан Мирзеди Урус пачагьдин вахтара Азербайджан патай шейэр гъиз, савдагарвал ийиз вичин хизан кIвачел акьалдарзавай. Советрин власть гъалиб хьайила, ам вири хуьруьн кесиф-синиф хьиз, чпихъ авай яц-фаргъунни колхоздиз вахкана, анин членар хьана шадвилелди яшамиш жезвай. Вичихъ кьве эркек веледар тир Агьмедни Мегьамед чIехи хьанва, абуруз мехъерарда лугьуз вичин уьмуьрдин юлдаш Ислидихъ галаз шадвалзавай ва веледрал дамахзавай. Абур къе-пака чпин буржи тамамарна Советрин Армиядин жергейрай хкведа лугьуз вил рекьеллаз диде-бубади гуьзлемишзавай. ЧIехи хва Агьмеда Ирандин сергьятдал курсара, гъвечIи стха Мегьамед Ленинграддин военный училищеда кIелзавай. 1939-1940-йисара адаз Финляндиядихъ галаз хьайи дяведа иштиракун кьисмет хьана. А дяведа гъалибвал къазанмишна наградаярни гваз хуьруьз хкведалди, 1941-йисуз Ватандин ЧIехи дяве башламишайла Мегьамеда 354-стрелковый дивизиядин батальондин командирдин адъютант яз къуллугъна.
Ам 1942-йисан 4-мартдиз Смоленск шегьер патал кьиле фейи къати женгера телеф хьана, Гжатский (гилан Смоленский областдин Гагаринский райондин Сашино хуьруьн) сурара кучуднава.
Мегьамедахъ галаз Кьасумхуьруьн райондин Чуьхвер хуьряй тир Мегьамедзагьир тIвар алай жегьилдини женг чIугвазвай. Мегьамед телеф хьайила Мегьамедзагьира адан хизандиз башсагълугъвал гайи кагъаз рахкурнай.
Кагъазда гьакI Мегьамедан викIегьвилерикай ва дирибашвиликай кхьенвай. Кагъаздин эхирда ихьтин гафар авай: "Куь хва Мегьамеда душмандихъ галаз вичин эркеквал къалурна… Зун куь хва яз яхъ… Хтайла за квез Мегьамедан кьегьалвилерикай ахъайда".
Къанлу душманди гьич садазни инсаф авунач. Мегьамедзагьиразни Ватандиз хтун кьисмет хьанач. Амни телеф хьана. И къайи хабар гваз Мегьамедан хизандин патав КIирийрин хуьруьз адан буба атанай.
Къанлу дяведи хайи Ватанда сурни кьисмет тавурбурун сан-гьисаб садазни гузвач. Мирзоев Мегьамедазни Ватанда хизан кутун анихъ амукьрай, гьич сурни кьисмет хьанач.
Амма сур гъурбатда хьанатIани, Мегьамедан сурал физ адан сихилдин векилри кьегьалдин руьгьдиз икрамзава. Адан стха Агьмедан хтул, Кьиблепатан Осетияда кьиле фейи женгерин иштиракчи, Москва шегьерда яшамиш жезвай отставкада авай полковник Мирзоев Акира лагьайтIа, гьар 9-майдиз Мегьамедан суруз икрамзава. Чухсагъул ихьтин невейризни мукьва-кьелийриз аскердин къамат рикIелай алуд тийизвай.
Мегьамедан стха Агьмеда Ирандин сергьятда тади курсар куьтягьна ам хуьруьнви Къурбанов Бубани галаз командованиди Махачкъаладин гьуьлел портуниз махсус тапшуругъ тамамариз ракъурнай. А вахтара абурал гзаф азабар акьалтна. Дяведилай гуьгъуьниз Агьмеда гзаф йисара Туркмениядин Челекен шегьердин буругъра ва хайи хуьруьн колхозда кIвалахна. Ам 1993-йисуз, 87 йисан яшда рагьметдиз фена.
Чна ихьтин гьар са игитдиз кьил агъузна икрамзава ва садни рикIелай ракъурзавач.
Агьмедни Мегьамед Мирзоевар яшамиш хьайи кIвалерал КIирийрин хуьре и йикъара "Телеф хьайи ветеранар рикIел хуьдай" мемориальный доскаяр алкIурда.

------------------------------------------------------------------------------

Гъалибвиликай чи шаиррин шиирар
Гьуьсейн Рамазан
Гъалиб хьана чун, гъалиб жеда чун
Дуьнья михьиз хьана къарсур,
Гитлерчийриз эгъуьнна сур.
Гьуьлуьз фена писвални зур,
Гъалиб хьана чун!

Кьиле халис гьулдан хьана,
Чаз тарифрин майдан хьана,
Фашизмдиз зиндан хьана,
Гъалиб хьана чун!

Азабни каш гьатна хиве,
Виридалай чIехи уьлкве,
Эхир гьатна душман кIеве,
Гъалиб хьана чун!

Ислягьвилин гъил гуз гьардав,
Авагъариз хьанвайди дав,
Буш чкадал эцигиз къав,
Гъалиб жеда чун!

Амма дуьнья туш къе секин,
Дяве лугьуз жезва эркин.
Кьиле аваз регьбер Путин,
Гъалиб жеда чун!

Чи уьлкведин авай туш тай
Акьван вагьши душман гатай.
ГьакI хъфида гьар сад атай:
Гъалиб жеда чун!

9-Май
Октябрь вич буба ятIа,
Сад лагьай Май диде я.
Абурун КIуьд лагьай Май,
Кьегьалвилин вяде я.

Припев:
КIуьд лагьай Май, КIуьд лагьай!
Ваз лугьузва чна "гьай!"
Азадвилин бахтар хвейи,
Гъалибвилин вахтар хвейи,
ЧIехи сувар эллерин!

И вахтунда Сталинан,
ТIвар кьун тавун гунагь я.
Ам гьуьндуьрдиз акъудайди,
Цавараллай Аллагь я.

Ам чешне я, ам чешме я,
Гележегдин несилриз.
Ам сегьне я, ам дегьне я,
Четин крар кьезилриз.
----------------------------------------------------------------------------

Атлухан Рагьимханов.
Гъалибвилин тарих
Чи бубайри, чи дидейри,
Чи вахари ва стхайри,
Ватан хвена гзаф чIехи
Садвал хвена санал вири.

Чаз куьмекна вири халкьди,
Азад ийиз чIехи Ватан.
Чун сад хьана азад ийиз,
Европадиз ислягьвал гъиз.

Чаз куьмекна хайи чили,
Дагъларини тамари.
Уьлегъанри, къаярини живери,
Союздавай и чи вири эллери.

Азадвилин гужлу къуват
Гьар патахъай авай къудрат
Чи халкь хьана гзаф зирек,
Аскерри халкь хвена керчек.
Чаз чизава, чи гъалибвал,
Гъалибвилин тарихни.
Гъалибвилихъ халкьар тухвай,
Сталинан къилихни.

Пуд цIуд кимиз асирдикай,
Гила чна къейдзава.
Тарихдик чи хкуьрзавай,
ЖалатIарни негьзава.

Чан балаяр! Хуьха кьиле,
Гъалибвилин тарихни.
Гъалибвал чаз гъайи еке,
Чи халкьарин къилихни.

Куьн сад хьухьа, чан балаяр,
Гьар са карда Ватандин.
Инанмиш я игитри хьиз,
Къалурда рикI асландин.

-----------------------------------------------------------------------

М-С Эфендиев.
Фидач халкьдин рикIелай
Аслан фена фронтдиз,
Ам кьегьал аскер хьана.
Кьуд йисуз хьайи женгера,
Адал залан хер хьана.

Госпиталдай хтайла,
Чинал гелер аквазвай.
ЧIур техжедай и гелер,
Пагь, вуч иер аквазвай!

ЦIун женгера Ватандин,
Лигим хьайи игитар.
Чи рикIерай рахазва,
А куь хирер-шагьидар.

И хирерин сагьибар,
Дяведин цIа гьатайбур.
Фидач халкьдин рикIелай,
Гъалибвал гваз хтайбур.

Дидедин рикI секин я.
Пеле авай биришар:
Куь хирерай аквазва,
Кьегьалвилин нехишар.

Ажалдиз муьтIуьгъ тахьай,
Гьулдандин рикI авайбур.
Ама кIусар гуьллеяр,
Къе бедендик кумайбур.

Ватан патал чан гайи,
Игитриз гуьмбет ава.
Ватандин рекье хьайи,
Хирериз гьуьрмет ава.
 ----------------------------------------------------------------------------

Буба Агьмедов.
9-Май-Гъалиб сувар!
-ЭкъечI кIваляй гил зи кIвал я,-
Лугьуз атай пехъи душман.
Фикир авур: "Кьуру цал я",
Бине мягькем тушир гьакIан.

Михьиз уьлкве къвазна кIвачел,
Жегьил жаван, пабни аял.
Туна хура квадарнач гел,
Атай душман гуьлледин цIал.

Игит хваяр къагьриманар,
Гуьгьуьллу яз фейи аскер.
Дявед къайи эхна цIаяр,
Ватан хуьниз гайла эвер.

ТIвар ягъай свас хуьре амай,
Дяведиз физ хьайи кIвачин.
Ватанрихъди кьисмет атIай,
Кьегьал хваяр рикIел хкин.

Фронтдай хтай лацу кагъаз,
ХъуьчIуьк кваз къекъвез хьай свас.
Хъипи хьана кумачиз лаз,
Яр вилив хуьз чIугвар кьван яс.

Ватан вилин нине, нур я,
Хуьниз мажбур я чун гьар сад.
Бубайрин муг хуьн лазим я,
Мад адалай авач мурад.

9-Май-Гъалиб сувар,
Адалатдив твах ам кьиле.
Михьи цав хьуй, рикI тахьуй тIар,
Азадвал хуьз ислягь рекье.

Ни авуртIа гъил мад яргъи,
Чарадан чил, кIвал тарашиз.
Ягъун жеда туруни хци,
Амукьда вич гъил галачиз.

Ашар Буба шек аял тир,
Гьисабиз хьай къати женгер.
РикIе хвейи Ватандин сир,
Гъалиб хьунал алаз вилер.

 

 

Чи дидеяр рикIел хкин
(Ватандин ЧIехи дяведин йисара зегьметдик хьайи дидейриз бахшзава)
Дяведин четин йисар эхай,
Итимрин кар кьиле тухвай.
КIвалах залан, пар кIула хьай,
Чи дидеяр рикIел хкин.

Гъуьлер дяведин цIая хьайи,
КIвал - йикъавай яргъа хьайи.
Гьар са кардин яцIа хьайи,
Папар, вахар рикIел хкин!

Гишин руфун, партал кьери,
Векьер ягъиз, цанар цайи.
Фронтдизни гьакI куьмек гайи,
Диде, баде рикIел хкин!

Йифен ахвар квахьай михьиз,
Ял ядай вахт тахьай гъилиз.
Шивек, гуьлуьт храй фронтдиз,
Баркалла кьил рикIел хкин!

Цан цадайла тум кIула хьай(и),
Яргъал тиртIан агакьарай.
"Жедач" гаф вич гьич чир тахьай,
Зегьметкеш кьил рикIел хкин!

Яргъал чка дар рекьерай,
Фид кIулаваз хъутIалрай.
Зегьметдив магьсул никIерай,
Къачур диде рикIел хкин!

ТIвар ягъай свас хуьре амай,
Ватан патал чпи чан гай(и),
Мехъер ийиз кьисмет атIай,
Жегьил сусар рикIел хкин!

Извещенидин иеси хьай,
Тахьайди хьиз, гъуьлер квахьай.
КIвални хизан хиве гьатай,
Хендедаяр чи рикIел хкин!

-----------------------------------------------------------------------

Мурсал Гьасретов .
Аскерди чи хвена Ватан
Душмандикай хуьда уьлкве
Лугьуз буба гьатнай рекье.
Винтовкадин цIай квай гуьлле
Гьат хьанай душмандин рекье.

Вири халкьди эцигна чан,
Душмандикай хвена Ватан.
Хкудна къаргъадин лувар,
Ислягьна чаз чилер цавар.

Мецел агъа алай къаргъа,
КукIвар хьанай вичин мука.
Совет аскердин тир гьунар,
Азад авур вири халкьар.

Куьн гьунарар хуьда рикIе,
Азад авур совет уьлкве.
Багьа сувар тухуз кьиле,
Халкьар ава шадвализ къе.

Къазанмишнай кьегьалвилер,
Азад хъийиз шегьер-хуьрер.
Майдин цуьквер аваз гъиле,
Тухузва шад сувар кьиле.

Чаз багьа тир ветеранар,
Квелди я чи халкьдин гьунар.
Чи халкьдиз къе виридаз
Кьисмет хьана и гуьзел къар.

Майдин сувар атана чаз
Ашкъи артух я гьар садан,
Мецел алаз манидин ван.
Шадвал гъизвай вири халкьдиз
Багьа сувар атана чаз.

Кьуна пайдахар гъиле,
Шадвалзава халкьари къе.
Абадвилихъ къачуз камар
РикIиз хуш я Майдин сувар.

Дуьнья ислягь хьурай михьиз,
Шадвал жервал гьардан рикIиз.
Жеда халкьар шаддиз рахаз,
Цуьк багъишиз стха-вахаз.

ЦIийи партал алаз къекъвез,
Ава халкьар шаддиз хъуьрез.
Россиядин чIехи уьлкве
Ислягьвилин ава рекье.

Гуьзел сувар ийиз тебрик,
Шадвал ква халкьдин рикIик.
Берекатар квай гъилик
Халкьар ава чи уьлкведа.

Алукьайла чаз май масан,
ТIебиатни чаз жеда гуьлуьшан.
Мугьман хьиз вун кIвализ атай,
Шадвал акъатдач чи рикIяй.

Гуьзел майдин ширин емиш
Шадвилелди ийин дадмиш.
Ислягьвал гваз сувар кьиле
Тухуз халкьар язва вердиш.

ТIебиатдин берекат гваз,
Май атана дагълариз.
Зегьметчийриз савкьватар яз,
Цуьк акъудна багълариз.

Гьар садаз къвез манидин ван,
Майдин сувар рикIиз я кIан.
Вичел алаз шад тир хъуьруьн
Гьевес артух жеда рикIин.

Гуьзел Майдин шагьвардал къе
Пайдахри гузва лепе.
Чаз ислягьвал кIан я лугьуз,
Шадвал ава уьлкве-уьлкве.

Майдин сувар атана
Ислягьвал тваз дуьньяда,
Мягькем хьурай стхавал
Вири халкьар арада.

Рагъ хъуьрезва майдиз цава,
РикIиз хуш я майдин гьава.
Ашкъи гьевес ава чанда,
Майдин сувар рикIиз кIанда.

Дадмиш ая тIебиатди
Квез ганвай няметар.
Куь арада мадни артух
Хьурай хъсан гьуьрметар.

 

------------------------------------------------------------------------

Фатима Мурадова.
Игит Эседаз
Дагъустандин чилин гьар са миллетдиз
Эвер гузва къе суварик Эседан.
Баркалла гуз Ватан хвейи кьегьалриз,
Къизилдалди кхьенва тIвар адан.

Лекь хьана вун, дагъдин рагай акъатнай,
Къати женгер аватна ви бахтуниз.
Ракь хьана вун кIавузардал хур гатай,
Тамаш тавур жаванвилин вахтуниз.

На азаднай шумуд шегьер, шумуд хуьр,
СССР-дин дишегьлияр, аялар.
Авуначир на душмандиз гардан кIир,
Ватандикай физвай дерин хиялар.

Сагъ жедалди хьайи хирер къатба-къат,
Мад душмандин гел жагъуриз къекъвезвай.
Сад амай кьван терг авун тир вичин къаст,
Мад бейнидиз хайи КIири хквезвай.

Ксус кьегьал сурара ви кьисметдин,
Сокольники хуьр женгерин Ватан я.
Урус халкьди сур хуьз ийизвай гьуьрметдиз,
Ви багьа тIвар гъетерив кьван кьакьан я.

Икрамзава къе чи Кьурагь дереди,
Эседан пак кIвач эцигай рекьериз.
Кьагьарди кьур кьуд вахани дидеди,
Кьегьал квахьна сабур гайи рикIериз.
--------------------------------------------------------------------------------

Сиражудин Расулов.
9-Май мубаракрай!
Гъалибвилин яру пайдах,
Рейхстагдал авур даях.
Егорован кьегьал кIвалах,
9-май мубаракрай!

Я гьуьрметлу ветеранар,
Игит хвайри гайи чанар.
20 миллион хьайи санар,
9-Май мубаракрай!

Чал Гитлера авур гьужум,
Вичин кьилиз хьана къалум.
КукIварай квез пехъи залум,
9-Май мубаракрай!

Баркалладин кьегьал хваяр,
Ветеранар тIвар я масан.
Квез уьмуьр гуй квачиз нукьсан,
9-Май мубаракрай!

Эсед, Араз-чи Игитар,
Валентинан, Гьазрет гьунар.
Рекьиз гьайиф жегьил чанар
9-Май мубаракрай!

Германиди чаз гайи рей,
Алукьнавай куь юбилей.
Кантариядин пайдах куькIвей,
9-Май мубаракрай!

Ветеранар аваз кIвенкIве,
Абад хьурай Россия къе.
Куьн амукьда даим рикIе,
9-май мубаракрай!

Квез гатфарин цуьквер хьурай,
Уьмуьрлух квез эквер хьурай.
Гьар са кIвале мехъер хьана,
9-Май мубаракрай!

Японияди хъавур гьужум,
Самурайрин ахтIанай гум.
Капитуляция авур малум,
9-Май мубаракрай!

Карвансара Дуьнья я им,
Дяве тахьуй-дуьнья хьуй чим.
Мублагь хьана дустарив ким,
9-Май мубаракрай!

Сиражудинан салам я квез,
Ветеранар кIвачел къекъвез.
Сагъ уьмуьрни виш йисар жез,
9-Май мубаракрай!
------------------------------------------------------------------------------

Шамсудин Исаев.
Игит Араз Алиеваз
Лезгистанда са хуьр ава:
Элдиз масан Цилингар.
Хуьрел илгьамд къаир ала,
Тарихда тур вичин тIвар
Ваз шукур хьуй, первердигар.

Припев:
Шаир Эмин, Игит Араз-
Цилингарин къизилгуьлер.
Эмин илгьам рикIе аваз
Ви рухвайри чIугур женгер
РикIелай гьич фидани мегер?

ЦIуругуд сан аваз яшда
Гьатна, Араз, вун савашда.
Душман вуна хупI кармашна,
ТIвар гьатна ви цавун аршда.
Гъалиб йикъаз вун тамашна
Игитрикай сад, хвейи Сталинград.

Волгадални Свирь вацIал
Ви ивидин геллер ала.
80 йисан уьмуьрд кьацIал
Ваз тебрикдин телер ала,
Вахъ тамарзлу вилер ама
Игитрикай сад, хвейи Сталинград.

Лекьрен ериш, Араз-аяз
Жида хьиз, душманда акьаз.
Тергна гъуьлягъ, Гъалибвал гваз
Хтана вун, Игит хва яз,
Къизилдин гъед хурал алаз
Игитрикай сад, хвейи Сталинград.

Цилингарни Ивановка,
Урусатни Дагъустан
Ви гьунарри сад авуна.
Шад авуна Лезгистан,
Рекьидач вун, Игит- жаван
Игитрикай сад, хвейи Сталинград.
-------------------------------------------------------------------------

 "Кьурагь район" муниципальный тешкилатдин администрациядин работникри Гьамидов Сефербег Гьамидовичаз багъри БАБАЕВ РАВИДИН вахтсуздаказ рагьметдиз финихъ галаз алакъалу яз башсагълугъвал гузва.

-----------------------------------------------------------------------

"Кьурагь район" муниципальный тешкилатдин администрациядин работникри Исаев Альберт Исаевичаз чIехи диде ГЬАЛИМАТ рагьметдиз финихъ галаз алакъалу яз башсагълугъвал гузва.

-----------------------------------------------------------------------

Райондин информацийрин технологийрин ва печатдин центрдин работникри Будаев Абдулкъадир Абдуллаевичаз эме ГЬАМИЯТ рагьметдиз финихъ галаз алакъалу яз башсагълугъвал гузва.

-----------------------------------------------------------------------

"Кьурагь район" муниципальный тешкилатдин администрациядин работникри Будаев Мегьамедпаша Рамазановичаз эме ГЬАМИЯТ рагьметдиз финихъ галаз алакъалу яз башсагълугъвал гузва.

-----------------------------------------------------------------------

"Кьурагь район" муниципальный тешкилатдин администрациядин работникри Муслимов Идрис Исаевичаз чIехи диде ГЬАМИЯТ рагьметдиз финихъ галаз алакъалу яз башсагълугъвал гузва.

----------------------------------------------------------------------

Райондин информацийрин технологийрин ва печатдин центрдин работникри Назаралиев Мегьамедаз чIехи диде ГЬАЛИМАТ рагьметдиз финихъ галаз алакъалу яз башсагълугъвал гузва.

----------------------------------------------------------------------

 

 

 


 

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!